Transdiagnostyczna terapia zaburzeń emocjonalnych młodzieży. Poradnik

Nastolatki, przeżywając silne emocje – takie, jak: strach, lęk, smutek czy złość – mogą doświadczać dystresu, niepokoju, dyskomfortu. Choć nie zawsze werbalizują trudne doznania, to ich zachowanie i emocjonalna ekspresja komunikują, że trudno im znieść własne przeżycia emocjonalne. Aby uniknąć nieprzyjemnych odczuć, podejmują działania nastawione na ich stłumienie, ucieczkę od nich lub odwrócenie od nich uwagi. Zachowania te z czasem są wzmacniane negatywnie, ponieważ za każdym razem, gdy uda się uniknąć przeżywania przytłaczających emocji i wywołującej je sytuacji, dyskomfort znika. Niestety stosowanie strategii opartej na unikaniu na dłuższą metę nie pozwala nauczyć się skuteczniejszych i bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie z intensywnymi emocjami.Program terapeutyczny opisany w niniejszym poradniku jest przeznaczony dla osób w wieku 13–18 lat dotkniętych zaburzeniami emocjonalnymi (m.in. zaburzenie lękowe uogólnione, fobia społeczna, zaburzenie paniczne, fobie swoiste, agorafobia, zaburzenia depresyjne). Pomaga nastolatkom zrozumieć odczuwane emocje i działania podejmowane w reakcji na nie. Zmierza do zmiany nawyków związanych z regulacją emocji, aby zmniejszyć intensywność i częstotliwość narzucających się, przytłaczających uczuć. Uczy, że emocje – nawet te trudne i niewygodne – pełnią ważną funkcję, dlatego tak istotna jest ich akceptacja, pozwalająca zapanować nad odruchową reakcją, aby reagować skuteczniej. Kształtowane w jego ramach umiejętności bazują na strategiach i zasadach zaczerpniętych z terapii poznawczo-behawioralnej, terapii behawioralnej oraz terapii opartych na uważności i akceptacji.Niniejszy poradnik – stanowiący uzupełnienie podręcznika terapeuty – służy do powtarzania i utrwalania wiadomości zdobytych podczas sesji. Zawiera wszystkie materiały niezbędne do wykonywania zadań zaleconych przez terapeutę. Jest źródłem rzetelnej wiedzy dla nastolatków uczestniczących w terapii, wspierając ich działania między sesjami.Prezentowany program terapeutyczny wpisuje się w podejście transdiagnostyczne w terapii zaburzeń emocjonalnych – lękowych i nastroju (depresyjnych). Stworzono go z myślą o efektywnej pracy z młodymi osobami wykazującymi objawy kilku zaburzeń, objawy podprogowe lub mieszane. Jego modułowa struktura umożliwia terapeucie realizację całego cyklu terapeutycznego bądź zmodyfikowanie go w taki sposób, by jak najlepiej dostosować interwencję do odbiorcy. Poszczególne techniki są nakierowane na podstawowe problemy leżące u podstaw zaburzeń emocjonalnych.Cele programu terapeutycznego obejmują:lepsze zrozumienie własnych przeżyć emocjonalnych;dopuszczanie do siebie emocji oraz ich akceptowanie;podważanie automatycznych myśli i rozwijanie elastycznego myślenia;wyeliminowanie emocjonalnego reagowania;oswojenie się z doznaniami fizycznymi wpływającymi na sposób przeżywania emocji;zwalczenie negatywnych, unikowych reakcji;reagowanie na emocje w konstruktywny sposób.Poradnik zawiera zarówno dużą dawkę psychoedukacji dostosowanej do potrzeb nastolatka, jak i materiały oraz narzędzia ułatwiające systematyczną pracę między sesjami. Formularze, algorytmy, podsumowania pomagają podjąć wysiłek na rzecz zdrowienia i utrwalać umiejętności opanowane podczas sesji. Stanowią też bazę pracy z terapeutą. Dorastanie to okres, kiedy wyrastamy z dziecięcych sposobów radzenia sobie i uczymy się nowych, kiedy zrozumienie siebie staje się naprawdę poważnym wyzwaniem. Poznanie mechanizmów regulacji emocji umożliwia dokonanie zmian w codziennym życiu, które dostarczają nowych doświadczeń oraz pozwalają skuteczniej mierzyć się z wyzwaniami dorastania i otaczającego świata. Metodyczna praca z terapeutą ułatwia przezwyciężenie trudnych objawów i zapobieganie ich ponownemu wystąpieniu.– dr n. med. Magdalena Skotnicka-Chaberek, Centrum Neurorehabilitacji im. Z. i J. Dziurkowskich, Klinika Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS, superwizor dydaktyk Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i BehawioralnejKsiążka stanowi kompendium wiedzy na temat większości problemów psychicznych młodych ludzi, pozwalając rozpoznać i zrozumieć owe problemy, a także im zaradzić. Jest źródłem wskazówek, ćwiczeń i praktycznych przykładów dla terapeutów, rodziców oraz młodych klientów. W zrozumiały sposób pokazuje, że pokonanie zaburzeń emocjonalnych jest możliwe, choć wymaga dużego zaangażowania zarówno klienta, jak i jego rodziny. Powinien po nią sięgnąć każdy terapeuta pracujący z młodzieżą.– Katarzyna Soliwodzka, psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny, absolwentka Szkoły Psychoterapii CrescentiaTytuł oryginału: Unified Protocol for Transdiagnostic Treatment of Emotional Disorders in Adolescents: WorkbookPrzekład Agnieszka Pałynyczko-ĆwiklińskaRedakcja merytoryczna dr Konrad Ambroziak, dr Marcin Domurat